آندوسکوپی

به عملی که طی آن یک دوربین کوچک توسط لوله‌ای انعطاف پذیر به درون بدن فرستاده شود آندوسکوپی گفته می‌شود. از آندوسکوپی برای مشاهده‌ی درون بدن و نمونه برداری استفاده می‌شود و کاربرد معاینه دارد. یکی از راه‌های تشخیص برخی سرطان‌ها آندوسکوپی است.

 

 

اُ آر اِس (ORS)

او آر اس نوعی فراورده‌ی خوراکی است. این محصول حاوی گلوکز، نمک، پتاسیم و در برخی موارد سیترات است. ORS جبران آب و نمک از دست رفته‌ی بدن در برخی اسهال‌ها استفاده می‌شود.

اِم آر آی (MRI)

ام آر آی یک روش تصویر برداری است که بیشتر برای مشاهده‌ی بافت‌های نرم درون بدن و دستگاه عصبی کاربرد دارد. این روش بر خلاف سی تی اسکن از امواج مغناطیسی به جای اشعه‌ی ایکس استفاده می‌کند.

انکولوژیست

دکتر متخصص در درمان سرطان. انکولوژیست یک متخصص بیماری‌های داخلی است که فوق تخصص انکولوژی را برای درمان سرطان در اطفال یا بزرگسالان بدست آورده. علاوه بر انکولوژیست ها، رادیوتراپیست‌ها و جراح‌ها هم در درمان سرطان فعالیت می‌کنند.

اثرات تاخیری

عوارض جانبی درمان‌های سرطان شامل شیمی درمانی، پرتو درمانی و یا جراحی که می‌تواند ماه‌ها و سال‌ها بعد از تشخیص سرطان بروز کند.

ایمنی درمانی یا ایمونوتراپی (ایـ – مُـ – نُـ – تـِ – را – پی)

نوعی از درمان سرطان است که به بالا بردن قدرت دفاعی بدن برای غلبه بر سلولهای سرطانی کمک می‌کند. این درمان موادی که در بدن و یا در آزمایشگاه ساخته می‌شوند را برای تقویت، بازیابی یا جهت دهی به سیستم ایمنی بدن بکار می‌برد. این درمان گاهی درمان بیولوژیک نیز نامیده می‌شود.

 

 

 

 

بازتوانی

خدمات و روش‌هایی که به بیماران مبتلا به سرطان در حفظ و بازیابی توان فیزیکی (جسمی)، اجتماعی، روانی و شغلی در حین و پس از درمان سرطان کمک می‌کنند.

 

 

براکی تراپی (پرتودرمانی داخلی)

براکی تراپی یا پرتودرمانی داخلی به قرار دادن مواد پرتوزا در داخل بافت سرطانی گفته می شود.

بقاء یا درمان شدن

این اصطلاح برای افراد مختلف، دارای معناهای مختلف می باشد. معنی متداول آن به نداشتن بیماری پس از تکمیل درمان و شیوه‌ی زندگی در حین و پس از سرطان اشاره دارد.

بهبودی بیماری

به ناپدید شدن علائم و نشانه‌های سرطان ولی نه الزاما از بین رفتن کامل بیماری گفته می‌شود. این ناپدید شدن می‌تواند موقت و یا دائمی باشد.

پرتودرمانی یا رادیوتراپی (رادیو – تِرا – پی)

به استفاده از پرتو های پر انرژی اکس (اشعه X) برای از بین بردن سلولهای سرطانی گفته می‌شود.

پرستار انکولوژی

پرستاری که متخصص در زمینه مراقبت افراد با سرطان می‌باشد.

پیش آگهی یا پروگنوز (پُ – رُگ – نُز)

احتمال بهبودی و خوب شدن بیمار؛ تخمین نتیجه بیماری.

پیگیری یا فالو آپ (فا – لُـ -آپ) یا برنامه‌های مراقبتی پس از درمان

برنامه اختصاصی پیگیری بیماران بعد از تمام شدن درمان. این برنامه شامل تست‌های منظم پزشکی برای بررسی بهبودی بیمار طی ماه‌ها و سال‌های آینده می‌باشد.

تهوع

احساس فشار برای استفراغ و یا بالا آوردن.

تومور

تومورها توده‌هایی از سلول‌ها هستند که رشد و تکثیرشان از کنترل خارج شده است و به شکل فزایند تقسیم سلولی انجام می‌دهند. تومورها به دو دسته‌ی خوش خیم و بدخیم تقسیم می‌شوند. به تومورهای بدخیم، تومور سرطانی هم می گویند. بعضی از انواع سرطان ها تومور تشکیل نمی دهند.

 

جراح

پزشکی که عمل جراحی را انجام می‌دهد. جراح‌ها با خارج کردن تومور سرطانی از بدن بیمار، در درمان سرطان مشارکت می‌کنند. او ممکن است یک پزشک متخصص جراحی عمومی باشد یا دارای تخصص‌های دیگری مانند ارولوژی، زنان، یا جراحی مغز و اعصاب باشد.

جراحی یا سرجری (سِر – جِری)

برداشتن بافتهای سرطانی از بدن از طریق مداخله‌ی مستقیم و فیزیکی؛ عمل جراحی.

جی وی اِچ دی (GVHD) (=واکنشِ پیوندْ عَلَیهِ میزبان)

این بیماری ممکن است پس از پیوند سلول‌های بنیادین پدید بیاید. طی این بیماری سلول‌های پیوندی به سلول‌های بدن میزبان حمله می‌کنند.

خلاصه پرونده

خلاصه‌‌ای از درمانهای متفاوتی که بیمار در طی دوره فعال درمان داشته است.

خستگی مفرط یا فتیگ (فـَ – تیگ)

خستگی مربوط به سرطان یا درمان آن، به معنی کوفتگی، خستگی یا تخلیه انرژی پایدار جسمی، احساسی یا روانی  به کار می‌رود. این خستگی با خستگی ناشی از کمبود استراحت متفاوت است و با استراحت رفع‌ نمی‌شود.

رادیوتراپیست (رادیو – تِرا – پیست) یا متخصص رادیوتراپی انکولوژی

متخصص پرتودرمانی. رادیوتراپیست در استفاده از اشعه‌ی رادیو اکتیو برای درمان سرطان تخصص دارد. او میزان اشعه، شدت آن و تعداد جلسات پرتو درمانی را تعیین می‌کند و تنظیم تابش اشعه در طول جلسه‌ی پرتو درمانی را بر عهده دارد. رادیوتراپی یک تخصص مستقل در پزشکی است.

دز (دُز)

مقدار دارو یا اشعه که بدن در هر مرتبه مصرف دریافت می کند را دز می گویند.

روانپزشک یا متخصص اعصاب و روان

پزشک متخصص اعصاب و روان. او با مداخله ی دارویی به درمان بیماری های اعصاب و روان می پردازد.

روانشناس

کسی که به کمک روان‌درمانی به فرد برای به دست آوردن سلامت روانی کمک می کند. روان درمانی به روش هایی مختلف مانند گفت و گو، روانکاوی و  هپنوتیزمْ درمانی که با هدف بازیابی سلامت روان انجام م شوند گفته می شود. روان شناس برخلاف روانپزشک ، از دارو برای درمان بیماری های روان استفاده نمی کند.

درمان هدفمند یا تارگتد تراپی (تارْ – گِـ – تِد – تِراپی)

شیوه‌ای جدید در درمان سرطان که ژن خاص ویا پروتئین خاص و یا ملکولهایی خاص که با رشد سرطان در ارتباط هستند را با دارو هدف قرار می‌دهد.

درمان یا علاج

از بین رفتن کامل بیماری. این اصطلاح بعضا زمانی بکار می‌رود که سرطان حداقل 5 سال پس از درمان سرطان باز نگردد. اگرچه بکار بردن کلمه علاج در مورد سرطان چندان رایج نیست، زیرا گاهی سلولهای سرطانی بعد از درمان باقی مانده و سال‌های بعد مجدد باز می‌گردند، عود بیماری پس از 5 سال امکان پذیر است.

درمان تکمیلی یا ادجوانت (اَدْ – جو – وانْت / اَدْ – جو – وَنْت / اَجْـ – وَنْت)

درمانی که پس از درمان اصلی سرطان انجام می‌شود تا از طریق نابود کردن باقیمانده سلولهای سرطانی از بازگشت مجدد سرطان جلوگیری کند. درمان تکمیلی معمولا شامل روش‌هایی مثل شیمی درمانی، پرتو درمانی، هورمون درمانی و ایمنی درمانی می‌شود که بعد از جراحی اصلی  انجام می‌شوند.

درمان تکمیلی اولیه یا نئو ادجوانت (نِـ – اُ – اَدْ – جو – وانْت)

درمانی که قبل از جراحی با هدف کوچک کردن تومور و افزایش امکان جراحی و برداشتن تومور انجام می‌شود. درمان نئو ادجوانت معمولا شامل روش‌هایی مثل شیمی درمانی، پرتو درمانی، هورمون درمانی و ایمنی درمانی می‌شود.

درمان فعال

درمانی که به منظور درمان اصل بیماری و از بین برن منشاء آن (تومور یا سلول های سرطانی) انجام می شود.

رگزایی

رگزایی به تشکیل رگ های جدید گفته می‌شود. رگزایی نقش مهمی در رشد و نمو و ترمیم بافت ها دارد. رگزایی در تومورهای سرطانی هم به شکل گسترده‌ای اتفاق می افتد و به سلول های سرطانی برای دریافت بیشتر مواد غذایی و اکسیژن کمک می کند. برخی از داروهای مقابله با سرطان، از پدید آمدن رگ‌های جدید ممانعت می‌کنند.

سرطان

سرطان یعنی رشد و تکثیرغیر طبیعی سلولهای بدن. سلول های سرطانی دارای رشد مهارگسیخته و تمایل به جدا شدن از منشا اصلی خودشان هستند. بعضی از سرطان ها تشکیل توده (تومور) سلولی می دهند.

سونوگرافی

یکی از روش‌های تشخیصی و تصویر برداری در پزشکی است که در آن با استفاده از امواج فراصوت به اندام‌های داخلی بدن بررسی می‌شوند.

سی تی اسکن (=CT اسکن)

سی تی اسکن روشی برای مشاهده‌ی بافت‌های درون بدن به ویسله‌ی اشعه‌ی ایکس است. تصاویر سی تی اسکن مقطع‌هایی از بدن را به نمایش می‌گذارد.

شتاب دهنده (لیناک)

دستگاه پرتودرمانی (رادیوتراپی). این دستگاه اشعه‌ی ایکس یا گاما را با انرژی بسیار بالا به بخشی از بدن بیمار که تومور در آن قرار دارد می تاباند.

شیمی درمانی یا کمو تراپی (کِ – مُـ -تِراپی)

شیمی درمانی به معنی استفاده از داروها برای از بین بردن سلولهای سرطانی است.

طب تکمیلی

گروهی از درمانها، تکنیک‌ها و محصولات متنوع که علاوه بر درمان استاندارد سرطان بکار می‌روند. مانند طب سنتی و طب سوزنی.

طب تلفیقی (یا طب جامع‌نگر یا طب یکپارچه)

ترکیبی از درمان طبی برای درمان سرطان و طب تکمیلی برای کنترل علائم و عوارض جانبی آنها.

عود

به بازگشت سرطان پس از گذشت مدت زمانی، که در آن مدت سرطان قابل تشخیص نبوده، گفته می‌شود. عود ممکن است محلی (لوکال = Local)، منطقه‌ای (ریجِنال = Regional) یا دور (دیستَنْت = Distant) باشد. عود محلی یعنی سرطان در همان محلی که برای اولین بار در آن شکل گرفته بوده است عود کرده. عود منطقه‌ای به عودی گفته می‌شود که در آن سرطان معمولا به طور مستقیم به گره‌های لنفی یا دیگر بافت‌ها‌ی نزدیک محل اولیه سرطان عود کرده. عود دوردست به سرطانی اشاره دارد که به دیگر قسمت‌های بدن از طریق جریان لنف و یا خون بازگشته و انتشار پیدا کرده است. به عود دوردست، عود مِتاسْتاتیک هم می‌گویند.

عوارض جانبی

نتایج و پیامدهای ناخوشایند که به واسطه‌ی درمان و نه خود بیماری به وجود می‌آیند.  مانند خستگی مفرط، تهوع و یا ریزش مو.

علائم یا سیمپتوم (سیمْپْ – تُم)

علائم جسمی و یا روحی که نشانگر وجود بیماری می‌باشد.

غربالگری

به آزمایشاتی گفته می شود که فردِ بدون علامت به ظاهر سالم برای پیدا کردن بیماریِ نهفته انجام می دهد. غربالگری به تشخیص زود هنگام و درمان موثرتر بیماری کمک می کند.

کولستومی (کُـ – لُسْـ – تُـ – می)

کولوستومی دهانه‌ای است که بخشی از مجرای روده را به سطح پوست شکم مرتبط می کند تا مدفوع به جای مخرج از آن خارج شود.این منفذ در مواردی بکار می رود که بخشی از روده ی بزرگ یا مخرج موقتا یا به طور دائم توان انتقال مدفوع را نداشته باشد.

کیفیت زندگی

احساس کلی رضایت و آرامش در زندگی

گره‌های لنفاوی

اندامی لوبیا شکل هستند که به طور گسترده‌ای در بدن قرار دارند، حاوی لنف می‌باشند و با رگ‌های لنفی در ارتباطند. این اندام‌ها بخشی از دستگاه ایمنی بدن و محل استقرار بسیاری از گلبول های سفید هستند.

متاستاز (مِتاسـْ – تاز)

انتشار سرطان از محلی که در ابتدا شروع شده به قسمتی دیگر از بدن. سلول‌های سرطانی قادر هستند از تومور اولیه جدا شده و از طریق سیستم خون و یا لنف به گره‌های لنفی، مغز، ریه، استخوان، کبد و یا دیگر اندام‌های بدن مهاجرت کنند.

مزمن (مُز – مِن)

به هر نوع بیماری و یا شرایط جسمی و روحی که برای مدتی طولانی باقی می‌ماند و به کندی و در طول زمان ایجاد می‌شود یا پیشرفت می‌کند، مزمن می‌گویند.

مطالعات بالینی

نوعی مطالعه که درمانهای جدید و یا روشهای جلوگیری جدید را نسبت به روش‌های استاندارد و موجود که قدیمی تر هستند بررسی می‌کند.

مراقبت‌های تسکینی یا مراقبت‌های حمایتی

به هر نوعی از کارهای پزشکی که با هدف کاهش علائم بیماری، کنترل عوارض جانبی درمان، افزایش کیفیت زندگی  و حمایت بیمار و خانواده‌ی او آنها انجام می‌شود، مراقبت‌های تسکینی گفته می‌شود.

مراقب

مراقب کسی است که به صورت فیزیکی، روحی و عاطفی و در امور روزمره از بیمار مبتلا به سرطان حمایت می‌کند. مراقبان معمولا از اعضاء خانواده و یا دوستان بیمار هستند و طیف متنوعی از مسؤولیت‌ها را در قبال نیازهای بیمار مبتلا به سرطان می‌پذیرند.

مرحله

روشی است برای بررسی و توصیف موقعیت مکانی و اندازه‌ی تومور و انتشار و درگیری سایر قسمتهای بدن توسط تومور.

نئوپلاسم

به بافتی غیر طبیعی حاصل از تقسیم سلول‌هایی که رشد آن‌ها از رشد طبیعی بافت و بافت‌های اطراف بیشتر است و قابلیت جدا شدن و انتقال به قسمت های دیگر بدن را دارند، نئوپلاسم می‌گویند.

ناباروری

به عدم توانایی در فرزند دار شدن در زن یا مرد گفته می‌شود.

نقاهتخانه

به تسهیلات و برنامه‌هایی گفته می‌شود که برای فرد مبتلا به سرطان که کمتر از 6 ماه زنده خواهد بود ارائه می‌شود و هدف آن کاهش درد و نا خوشی بیمار مبتلا به سرطان می‌باشد. نقاهتخانه کمک می‌کند که فرد در دوران آخر زندگی در کمال آسایش و احترام بسر ببرد.

هورمون درمانی یا هورمون تراپی (هُـر – مُن – تِراپی)

زندگی بعضی از انواع سلول‌های سرطانی به هورمون ها وابسته است. استفاده از هورمون ها یا داروهای مهار کننده ی هورمون‌ها را هورمون درمانی می‌گویند.